U bent hier

'Niet blijven hangen in het oude denken'

30 oktober 2017

In internationale vergelijkingen van gedigitaliseerde economieën komt Nederland goed voor de dag, onder andere op het gebied van digitale overheidsdiensten. Dat neemt niet weg dat versnelling en verduurzaming nodig is, zodat ondernemers, burgers, kennisinstellingen en overheden beter kunnen profiteren van nieuwe toepassingen, verdienmodellen en banen. Steven Luitjens, directeur Informatiesamenleving en Overheid van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Ingrid Hoogstrate, programmamanager Digitale Agenda 2020 (DA2020) en waarnemend directeur van het Kwaliteitsinstituut Nederlandse Gemeenten (KING) geven hun visie in een interview in een bijlage van het Elsevier weekblad.

De grote maatschappelijke impact van digitalisering staat nog niet op het netvlies van alle bestuurders en politici, zegt Luitjens. Digitalisering is nog geen integraal onderdeel van hun denken en doen. Illustratief hiervoor is volgens Luitjens dat in de partijprogramma’s voor de Tweede Kamerverkiezingen nauwelijks aandacht was voor digitalisering. “Bewindslieden en bestuurders bij de overheden moeten zich realiseren dat ICT en digitalisering de kern zijn van hun primaire processen; in de zorg, in de veiligheid, in infrastructuur, in het sociaal domein, et cetera, en dat zij daar ten volle verantwoordelijk voor zijn.”

Digitalisering is urgent

Dat veel politici, bestuurders en ambtenaren digitalisering weliswaar belangrijk vinden, maar niet urgent, noemt Luitjens een verkeerde inschatting. Digitalisering is wel degelijk urgent, het biedt immers kansen voor betere dienstverlening, meer economische groei en een open, transparante overheid. Urgent is het ook omdat grote risico’s ontstaan voor het functioneren van de overheid bij verwaarlozing van de digitale infrastructuur. Wanneer de digitale transformatie van de publieke sector onvoldoende doorzet en de overheid er niet in slaagt om tijdig en adequaat in te spelen op de kansen en kwetsbaarheden van digitalisering, ook in Europees verband, heeft de hele samenleving daar last van. “De overheid doet dan niet waarvoor ze in het leven is geroepen, waarvoor mensen betalen en periodiek bestuurders kiezen.”

Digitale dienstverlening van gemeenten

De DA2020 De route naar vergaande digitalisering geldt als het spoorboekje van gemeenten. Volgens Hoogstrate moet digitale dienstverlening het niveau van websites en digitale formulieren ontstijgen en worden georganiseerd rond behoeften en omstandigheden van burgers en bedrijven. Digitaal moet hand in hand gaan met fysieke vormen van (burger-)contact. “Gemeenten moeten zichzelf de vraag stellen waar ze met digitalisering naartoe willen.”

Welke rol moet digitalisering spelen in het beleid en uitvoering van de gemeente? Wat wil men bereiken? Welke diensten worden aangeboden, wat voor interactie met burgers en bedrijven wil men en wat betekent dat voor de digitalisering? Bij een groot aantal gemeenten is die samenhangende visie nog niet optimaal uitgewerkt, stelt Hoogstrate. DA2020 helpt gemeenten hierbij.

Anders denken

Alles wat gemeenten doen in beleid en uitvoering is doordrenkt van informatie, zegt Hoogstrate. Dat is inmiddels te veel om aan één specifieke afdeling over te laten. Iedereen binnen de gemeentelijke organisatie moet ermee aan de slag. Dat vraagt een cultuuromslag; anders denken. “Niet kijken naar wat er op je afkomt, maar bedenken waar inwoners en ondernemers behoefte aan hebben.” Het vraagt om anders kijken naar de middelen die de gemeente heeft en in samenwerking met andere gemeenten oplossingen aanbieden. Stapsgewijs ontdekken wat werkt en van daaruit verder bouwen. “Niet blijven hangen in het oude denken, maar je realiseren dat de samenleving radicaal is veranderd en daar naar handelen.”

Als het om het ontwikkelen en uitvoeren van een informatiebeveiligingsbeleid bij gemeenten gaat, is er nog veel werk te doen, benadrukt Luitjens. “Gemeenten zijn de schatbewaarders van een breed scala aan data, over hun inwoners, over ondernemers en andere organisaties. Raad en bestuur moeten eigenaarschap tonen met een even grote interesse voor data als er nu voor geld is. Daarom moet je data, net als financiën, een plek geven op de gemeentelijke balans.”

Lees het hele interview in de publicatie 'Digitalisering van de publieke sector' (pdf, 3.7 mb).

Digitale Agenda 2020: Roadmap

Welke wettelijke, technologische en maatschappelijke ontwikkelingen komen op uw gemeente af?

Bekijk het in de Roadmap.